Денсаулық негізі балалық шақта қалыптасады, демек, тамақтануға тәуелділік пен әдеттер, денсаулыққа деген құндылық осы кезеңде дами бастауы керек.

Бала кезінен бастап ересектер балаларын дұрыс тамақтануға үйретуі керек, онда олар физикалық және психикалық тұрғыдан қалыпты дамиды.

 Баланың дұрыс тамақтануын ұйымдастыру үшін бірнеше маңызды ережелерді сақтау керек:

Тамақтану әр түрлі болуы керек.

Баланың денесі өсу мен дамуға қажетті барлық заттарды алуы керек. Баланың күнделікті мәзірінде жемістер, көкөністер, сүт, сүт өнімдері, ет, балық, дәнді дақылдар (нан, жарма, жарма) болуы тиіс. Бала тұтынатын тағамның жеткіліксіздігі немесе артық болуы асқазан-ішек жолдарының қызметіне теріс әсер етуі мүмкін, метаболизмнің бұзылуына, артық салмаққа ықпал етуі мүмкін (әр түрлі дәрежедегі семіздікке дейін) немесе, керісінше, баланың салмақ тастауына әкелуі мүмкін.

Баланың тамақтануы тұрақты болуы керек.

Балалардың тамақтану режимін сақтау ағзаның қоректік заттарды сіңіруі үшін үлкен маңызға ие. Мектеп жасына дейінгі балаларға күніне 4-5 рет, әр 3 сағат сайын, бір уақытта тамақтану ұсынылады, тамақтану келесідей: таңғы ас – 25%, түскі ас – 35%, түстен кейінгі тағамдар – 15%, кешкі ас – 25% етіп бөледі. Мектеп жасында күнделікті тамақтануды біркелкі бөле отырып, әр 4 сағат сайын төрт рет тамақтану: таңғы ас – 25%, екінші таңғы ас – 20%, түскі ас – 35%, кешкі ас – 20% болуы ұсынылады.

Мектеп жасындағы балалар күнделікті норманың 50-70% мектепте ыстық таңғы ас пен түскі ас түрінде алуы керек.

Мектеп асханасына алғаш рет келгеннен кейін бала көптеген жаңа тағамдармен, өнімдермен және олардың әр түрлілігімен бетпе-бет келетіні түсінікті, бұл оған әрқашан ұнай бермейтіні анық. Сонымен қатар, мектеп мәзірінде ащы дәмдеуіштер мен тұздықтар жоқ, сондықтан көбінесе балаларға фаст-фуд тағамдарының фонында тамақ жұмсақ және дәмді емес болып көрінеді, осыған байланысты ересектердің басты міндеті - мектеп оқушыларының дұрыс тамақтануын қалыптастыру, олардың дәмдік диапазонын кеңейту және баланың күнделікті тағамдық заттар мен энергияға деген қажеттілігін қамтамасыз ету.

Балаңызға ыстық таңғы ас пен тағамдардың орнына бутербродтар, чипсы, кәмпиттермен және т.б. "құрғақ" тағамдармен тамақтану зиянды екенін түсіндіріңіз, өйткені бұл тағам құрамы жағынан құнарсыз, сонымен қатар асқазанды тітіркендіреді, гастриттің дамуына ықпал етеді.

Баланың тамақтануы оның күнделікті энергия шығынын толтыруы керек.

Күнделікті тамақтану рационының негізгі бөлігі баланың физикалық белсенділігі сағаттарында тамақтануымен байланысты етіп бөлінуі керек.  Әрине, баланың, аз қимылдайтын баланың күнделікті рационы белсенді өмір салтын жүргізетін баланың рационынан өзгеше болуы керек. Егер бала физикалық белсенді болса –бимен, спорт секцияларына және т.б. қатысса, онда ол энергия шығындарын толтыру үшін күні бойы жеткілікті калория алуы керек.

Өз кезегінде, қимылы аздау өмір салтын ұстанатын бала үшін алынған артық калория артық салмақ пен семіздіктің дамуына себеп болады. Егер баланың артық салмағы болса, онда тәттілер мен жоғары калориялы десерттердің мөлшерін шектеу керек. Әрине, бұл жағдайларда спортпен шұғылдану, таза ауада үнемі серуендеу өте пайдалы.

Балалардың тамақтануында қандай тағамдарды қолдануға болмайтынын есте ұстаған жөн - мысалы, майға қуырылған (фритюрде қуырылған) тамақ өнімдері мен аспаздық өнімдер, чипсылар, тез дайындалатын тағам концентраттарына негізделген тағамдар, ащы дәмдеуіштер және құрамында ащы тұздықтар, кетчуптер, майонездер және майонез тұздықтары бар тағамдар, маринадталған көкөніс мен жемістер, бірінші және екінші тағамдарды дайындауға арналған құрғақ концентраттар және т. б.

Балаларға тамақ дайындаудың "пайдалы" тәсілдерін қолданыңыз: тамақты қайнату, пісіру немесе бумен пісіру арқылы дайындаған дұрыс.

Балаларды дастархан басында, тыныш ортада отырып, дұрыс тамақтануға үйретіңіз, жолда және жүгіріп жүріп жеңіл тамақтануына жол бермеңіз.

Есіңізде болсын, сіздің балаларыңыз үшін ата-анасы ретінде - ең жақсы үлгі болуыңыз қажет. Сондықтан, балаңызға дұрыс тамақтану әдеттерін қалыптастыруды шешкеннен кейін, ең алдымен өзіңізден бастаңыз. Баланы күнделікті дұрыс тамақтанумен таныстыру отбасында өмір салты болуы керек. Балаңызбен белсенді қарым-қатынас жасай отырып, мысал келтіре отырып, сіз оған пайдалы тамақтану әдеттерін қалыптастырасыз, бұл оған болашақта көптеген денсаулық проблемаларынан аулақ болуға мүмкіндік береді.

Мектеп жасына дейінгі баланың тамаша сезімінің дамуын тек қана дыбыс үндестігін дұрыс айтуды пайдалана білуімен шектестіріп қоймай, ол өзінің тілін, оның әрі бейнелі түрде мәнерлеп оқуға немесе мәнерлеп сөйлеуге үйретіп, тырысуында.

Сөйлеу тілі – ауызша тілдің ең қарапайым түрі. Ол жағдайлық, эмоциялық сипатқа ие әрі қарапайым болып келеді, өйткені арнайы дайындықты қажет етпейді. Байланыстыра сөйлеуге үйрету эстетикалық тәрбиеге де әсер етеді: әдеби шығармаларды қайта әңгімелеп айту, балалардың дербес шығармалары тілдің бейнелігі мен мәнерлілігін дамытады, балалардың көркем-сөйлеу тәжірибесін байытады. Өз тілінің даму барысында балалардың тілі олардың әрекет және қарым-қатынас сипатымен байланысты. Мектепке дейінгі жастың соңына қарай тәрбиенің белгілі бір жағдайында бала тілді пайдаланып қана қоймай, сонымен қатар оның құрылысын түсіне бастайды, мұның өзі кейіннен сауат ашуды меңгеруде ерекше маңызға ие.

Соңғы жылдары көптеген мемлекеттерде ерте жастағы балалардың толыққанды дамуын, жан-жақты жетілуін қамтамасыз ету медицина, білім беру және әлеуметтік қорғау салаларының басты назардағы мәселесі болып отыр. Себебі дәл осы ерте жастағы кезеңде баланың физиологиялық, психологиялық тұрғыдан және тұлға ретінде қалыптасуының алғы шарттары қаланады. Мүмкіндігі шектеулі балаларға ерте жастағы көмек көрсетудің маңызын келесі факторлармен түсіндіруге болады: баланың дамуы белсенді динамикалық үдеріс, яғни дамуында кездесетін ауытқулар мен тежелістер арнайы жағдай жасау арқылы баланың орын толтыру мүмкіндігін жүзеге асырады; баланың орталық жүйке жүйесі өте бейімделгіш болғандықтан, олар жаңа ақпарат пен дағдыларды бойларына жылдам сіңіреді; өмірінің алғашқы жылдары бала ағзасының психикалық және моторлық қызметтері қарқынды дамиды. Осы факторлардың барлығы ерте жастағы кезеңнің дамыту мен түзетудегі маңызы зор екендігін дәлелдейді.

Арнайы әдебиеттер мәліметтерін қарастырып талдайтын болсақ, cөйлеу тілінің дамуы тежелген ерте жастағы балалардың саны артып келе жатқандығын көреміз. Әсіресе тұрақты түрде мектепке дейінгі мекемелерде тәрбиеленетін балдырғандар арасында сөйлеу тілінің дағдылары жеткілікті деңгейде қалыптаспағандығы анық байқалады. Осы балалардың сөйлеу тілін бағытты түрде түзету, олардың жалпы дамуының да бірде бір шарты болып табылады  және екіншілік кемістіктердің пайда болуының алдын алады. Сөйлеу тілі тежелген ерте жастағы балалардың сөйлеу тілін дамытуға едәуір үлес қосатын бағдарлама дайындау бүгінгі таңда көкейкесті мәселелердің бірі деп санаймыз.

Қазіргі уақытта статистикалық көрсеткіштерге жүгінсек, жылдан жылға сөйлеу тіл кемістігі бар балалар саны және логопедиялық көмекті қажет ететін балалардың пайызы өсуде. Кез келген жаста сөйлеу тілінің бұзылуы танымдық іс-әрекеттің және адамның әлеуметтік бейімделу мүмкіншелігін шектейді. Бұл баланың жалпы жеке тұлға ретінде қалыптасуына әсер етеді. Оның зияткерлік дамуы және мінез құлқының сипаттамасы жас шамасына жиі сай келмейді,ұжымдағы құрбы құрдастарымен қарым қатынасы қиындайды.

Тіл кемістіктерінің себебі сыртқы және ішкі зиянды күштері,себептері (факторлары) немесе екеуінің бірдей организмге әсер етуі деп түсінеміз. Сөйлеу тілін меңгеру әр балада әр түрлі кезеңде және әр түрлі уақытта өтеді. Бұл әр түрлі себептерге байланысты жеке үдеріс. Сөйлеу тілінің дамуының кешеуілденің себептері: жүктіліктің кезіндегі және туған кезіндегі патология, генетикалық себептердің ықпалы, есту мүшесінің зақымдануы, баланың психикалық дамуындағы жалпы артта қалуы, әлеуметтік депривацияның себептері (депривация — тәрбие мен қарым — қатынастың жеткіліксіздігі). Баланың сөйлеу тілі патологиясының негізгі себептері:

1) әртүрлі ішқұрсақ патологиясы іштегі нәрестенің дамуына зиянын тигізеді,сөйлеу тілінің ең ауыр кемістіктері іштегі нәрестенің 4 апталық пен 4 айлық аралығындағы дамуының бұзылуынан пайда болады. Іштегі нәрестенің дамуының бұзылуына анасының ауыр аяқ жүрген кезіндегі токсикоз, вирусты және эндокринді аурулар, жарақаттар, резус-фактор бойынша қанның сыйымсыздығы және басқалар әсер етуі             мүмкін.

2) босану кезіндегі жарақаттану және босану кезіндегі асфиксия (оттектің жетіспеуі);

3) өмірінің алғашқы жылдарындағы әртүрлі аурулар;

4) бас сүйегінің    жарақаттануы;

5) тұқым қуалаушылық факторлары;

6) әлеуметтік тұрмыстық жағдайларының қолайсыздығы.

Соңғы кездері білім көлемінің ұлғаюы балалардың сөйлеу тілінің дамуына жоғары талап қояды. Балаларға алда күтіп тұрған күрделі мәселелерді шешуге көмектесу үшін сөйлеу тілінің дер кезінде және толыққанды қалыптасуының алдын-ала қамын жасау керек. Өйткені сөйлеу тілі арқылы ойлау дамиды, жеке басының қасиеттері қалыптасуға ықпал етеді. Осы тұрғыдағы тұжырымдар Ф.А. Сохин өңдеп жасаған ерте жастағы балалардың сөйлеу тілінің даму теориясында өз орнын тапты. Ол ерте жастағы кезеңде ана тілін меңгерудің тілдік және ақыл-ой аспектілерінің өзара байланысын қарастырды, тіл мен сөйлеу тілі құбылыстарын түсіне білуді қалыптастыру қажеттілігін нақты түрде негіздеді. Бұл тұжырым сөйлеу тілін дамытуға қатысты барлық зерттеулердің тірегі болды. Ол байланыстырып сөйлеу тілі баланың ана тілін меңгерудегі барлық жетістіктерін өзіне жинайды деп белгіледі (дыбыстық жағын, сөздік қорын, грамматикалық құрылымын).

Ерте жастағы балалармен тікелей жұмыс істейтін мамандардың байқауы бойынша соңғы жылдары сөйлеу тілі дер кезінде қалыптаспай, дамуында тежелуі бар балалар саны артуда. Сөйлеу тілінің тежелуі дегеніміз 4 жасқа дейінгі сөйлеу тілі дамуының нормадан қалуы (сәйкес келмеуі). Бұндай тежелістер түрлі себептерден болуы мүмкін. Мысалы, сөйлеу тіліне сұраныс болмаған жағдайда, яғни баламен ешкім сөйлеспесе немесе оның қалауы мен тілегін тауып біліп, өз қажеттілігін сөзбен айтуға ынталандырмаған кезде. Сөйлеу тілінің тежелуі осы қызметке жауап беретін жүйке жасушаларының баяу пісіп жетілуінен де, бас миының ауруы мен зақымдалуынан да болады. Жиі кездесетін себептердің бірі – есту қабілетінің зақымдануы. Сөйлеу тілі есту негізінде қалыптасқандықтан, естуінде ауытқулары бар баланың сөйлеу тілінің дамуында да тежелістер мен кемістіктер пайда болады.

Тіл кемістігі көбінесе мектеп жасына дейінгі балаларда кездесуде. Тексерудің көрсеткені бойынша тіл мүкістігі, тұтықпа сияқты тіл кемістіктерінің едәуір проценті мектеп жасына дейінгі балаларда кездесетіні анықталды. Егер осы кемістіктерді дәл уақытында жоймаса, олар барған сайын ұлғайып, нығаяды да, баланың дұрыс сөйлеуіне кесірін тигізеді.

Тіл мен ойлаудың өзара байланысы күрделі құбылыс. Екі құбылыстың екеуі де адамның екі жақты табиғатына сәйкес әрі әлеуметтік, әрі биологиялық жақтарымен сипатталатыны белгілі. Бала тілі мен ойлауына келетін болсақ, баланың жас ерекшеліктеріне сәйкес тіл мен ойлау арақатысы әр түрлі. 11 айдан 1 жас 7 ай аралығында бала ойлауы тілінен озық болады, бала тілі шыққаннан кейін екі, үш сөзді сөйлемдер тұсында бір-біріне біршама сәйкес келе бастайды, 4-5 жас аралығында бір уақытта жүреді де өсе келе, яғни ересек болғанда ойлау қабілеті белгілі бір шамада тілден озық болады.

Үш жастағы баланың сөздік қорында 1000-1500 сөзге дейін болады. Қыз балалар өздерінің құрдастарына қарағанда ерте сөйлей бастайды. Осы кезеңде баланың бөбекханадағы

жастары бірдей балалардың тобында болуы, оның сөйлеу тілін дамытуға көп мүмкіндік тудырады. Балалардың сөйлеу тілінің дамуының табысты болуы үшін ата-аналар да олармен жиі сөйлесулері керек. Баланың тіліндегідей сөздерді бұрмаламай, дұрыс, анық айтуға тырысу керек.

Егер бала дұрыс сөйлемесе, онда үнемі түзетіп отыру керек. Бұл үшін баланың қате айтқан сөзін, сөйлемін, баланың қайталауын талап етпей, өзі дұрыстап қайталайды. Әрине дұрыс айтылған сөз есте де дұрыс сақталады. Бірақ баланы дұрыс үлгілерді қайталауын жиі талап етсе, бала көңілінде дұрыс сөйлемеуім мүмкін деген қорқыныш сезімі туындауы мүмкін.

Тіл мүкістіктері немесе тұтықпа сияқты кемістіктер мектепте баланың оқу үлгерімнің төмендеуіне себебін тигізсе, өскенде мамандық таңдауына да әсер етіп, қиындық туғызады.

Мектепке дейінгі жастағы балаларға тән сөйлеу іс-әрекетінің ерекшеліктерінің бірі тілдік қатынастың түрткісі және мақсаттардың бірігуі болып табылады, сонымен бірге сөйлеу түрткісінің қандайда бір іс-әрекетке, әр қилы түрлерін қолдану балада сөйлеуді меңгеруге деген қажеттілікті қалыптастырады. Түрткінің бар болуы – сөйлеуді қабылдау үшін де, оны қарым – қатынаста белсенді пайдалану үшін де маңызды жағдай. Осының нәтижесінде сөйлеу тез арада баланың бақылау объектісі болады. Ерте сәбилік шақтағы балалардың сөйлеу қабілетінің дамуын мейлінше толық елестетіп көру үшін сөйлеу онтогенезіне жүгіну қажет.

Сәбилер көз ашып, дүниеге келген күннен ес біліп, ер жеткенге дейін, толассыз есту, еліктеу, үйрену, сөйлеу басқыштарында бір сатыдан бір сатыға өтіп отырады. 4 жастағы балалар тіліндегі синтаксистік даму кезеңі туралы мамандар мен зерттеушілердің ұзақ уақыттық тәжірибелік пайымдауларына негіздеп, мынандай болжамдар жасауға болады: бала тіліндегі сөздік қор, яғни, сөз таптарының қалыптасуы былдырлаған бөбек шақта бастау алады. Бала бір сөзді сөйлемнен екі сөзді сөйлемге, жай сөйлемнен күрделі сөйлемге өту барысында тілде сөздік қор қалыптасады, осылайша бала тілінде бастапқы қадамда сөз таптары орын тебеді. Осылайша, белгілі бір дәйектілікпен баланың сөйлеу тілі дамып, сөздік қоры байып, айналасындағы адамдармен қарым-қатынаста өзін еркін сезінеді.

Қорытындылай келе ата-ана мен педагогтер мектеп жасына дейінгі ерекше қажеттілігі бар балалардың қажеттіліктерін, қоршаған ортаның әсер ететін сыртқы факторларын ескере отырып, түзетуге бағытталған арнайы бағдарламаларға сүйене отырып, жүйелі жұмыс жасауы аса маңызды.

1.1. Осы ереже №161 бөбекжай-бақшасындағы ата-аналарға арналған кеңес беру пунктінің жұмысын реттейді. Мектепке дейінгі ұйымдарға бармайтын балалардың ата-аналарына әдістемелік, педагогикалық, консультациялық көмек көрсету жөніндегі консультациялық пунктті құру және оның жұмыс тәртібін айқындайды (бұдан әрі – Пункт).

 1.2. Пункт балабақшаға бармайтын балалардың ата-аналары үшін құрылады. 

1.3. Пункт мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасын іске асыратын балабақшаның құрылымдық бірлігі болып табылады. 

2. Мақсаты 

2.1. Мақсаты - мектепке дейінгі білімге қол жеткізу, мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамтылмаған ерте жастағы балалардың ата-аналарының педагогикалық құзыреттілігін арттыру. 

Міндеттері:  ата-аналарға консультациялық қолдау көрсету және баланы тәрбиелеу, оқыту және дамыту мәселелерінде олардың педагогикалық құзыреттілігін арттыру; белгілі бір себептермен балабақшаға бара алмайтын балаларды әлеуметтендіруге көмектесу; консультациялық пункт қызметі шеңберінде балаға көрсетілетін білікті көмектің түрлері туралы ата-аналарға қажетті ақпарат беру арқылы балабақшаға бармайтын балалардың ата-аналарына көмек көрсету. 

3. Қызметті ұйымдастыру 

3.1. Пункт балабақша базасында меңгерушінің бұйрығы негізінде қажетті санитарлық гигиеналық, эпидемияға қарсы жағдайлар, өрт қауіпсіздігі, кадрлық қамтамасыз ету ережелерін сақтау, қажетті бағдарламалық-әдістемелік материалдар болған кезде құрылады. 

3.2. Жұмысқа жалпы басшылық балабақша меңгерушісіне жүктеледі. 

3.3. Пункт МДҰ меңгерушісінің бұйрығымен бекітілген жұмыс кестесіне сәйкес жұмыс істейді.

3.4.  Ата-аналарға педагогикалық көмек мамандардың (әдіскер, тәрбиеші, логопед, медбике, қазақ тілі маманы, музыкалық жетекші, дене тәрбиесі нұсқаушысы, педагог-психолог және т.б.) қызметін біріктіру негізінде көрсетіледі. Ата-аналарға кеңес беруді бір уақытта бір немесе бірнеше маман жүргізе алады. Мамандардың жұмыс режимін балабақшаның жұмыс режиміне сүйене отырып, МДҰ меңгерушісі дербес анықтайды. 

3.5. Консультациялық қызметтерді алу үшін ата-аналардан төлем алынбайды. 

3.6. Ата-аналарға көмек көрсетудің негізгі нысандары: ата-аналардың өтініші бойынша онлайн және офлайн консультациялар, олар барлық отбасы мүшелерінің тәрбиесіндегі балаға қойылатын бірыңғай талаптарды әзірлеуге, педагогикалық мәдениетті қалыптастыру бойынша педагогикалық ағартуға бағытталған; ата-аналардың қатысуымен баламен түзету-дамыту сабақтарын өткізу; баламен өзара әрекеттесу тәсілдерін үйрету мақсатында ата-аналармен және олардың балаларымен бірлескен сабақтар өткізу; балабақша мамандарын тарта отырып, мастер-кластар, тренингтер, практикалық семинарлар ұйымдастыру. 

3.7. Ата-аналарға баланың физиологиялық және психологиялық ерекшеліктері, тәрбиелік әсердің негізгі бағыттары, дағдарыстық жағдайларды жеңу туралы педагогикалық кеңес беру мақсатында теориялық және практикалық семинарлар ұйымдастыру. 

3.8. Әдістемелік, консультациялық көмек алу үшін ата-аналар балабақшаға жеке немесе телефон арқылы жүгінеді. 

3.9. Көрсетілген тақырыпқа сүйене отырып, әкімшілік кеңес беру үшін қажетті ақпаратты толық меңгерген маманды тартады. 

3.10. Ата-аналардың осы қызметке қажеттілігінің болмауына байланысты пункт қызметі шеңберінде консультациялық көмек тоқтатылады. 

4. Консультациялық пункттің қызметін бақылау 

4.1. КП жұмысына тікелей бақылауды балабақша меңгерушісі жүзеге асырады. 

4.2. Пункттің қызметі туралы есеп педагогикалық кеңестің қорытынды отырысында тыңдалады.